اندیشه‌ای داریم به وسعت ایران
جمعه
جمعه 24 آبان 1398
06 شهریور 1398 06 شهریور 1398
22:34 22:34

علی مردان خان، شهید محبوب ایل بختیار را بیشتر بشناسید

 علی مردان خان به خاطر مخالفتش با رضا شاه هزینه ای به اندازه پایان زندگی اش داد. ظلم ستیزی ویژگی همه مردم ایل بختیاری است. طبیعی است که علی مردان خان هم به عنوان یکی از موثرترین روسای ایل بختیاری از این ویژگی مثتثنی نبوده است.

سلام نو – سرویس سیاسی: علی مردان خان فرزند بی بی مریم بختیاری بدون شک یکی از چهره های تاثیرگذار در بین خان های بختیاری بوده است. این روزها پخش سریال بانوی سردار از صداوسیما بهانه خوبی برای پراختن به برخی از چهره های ملی است که کمتر کسی از آنها شناخت دارد.

به گزارش سلام نو، علی مردان خان فرزند علیقلی خان چهارلنگ پسر محمد علی خان اول در سال 1271 دیده به جهان گشود. مادر او بی بی مریم از فعالان سرشناس جنبش مشروطه و تنها زنی است که نام خود را به عنوان سردار زن ثبت کرده است.

Ali-mardan.jpg

علی مردان خان؛ از کودکی تا جوانی

علی مردان خان، کودکی خود را در کنار مادر مادرش، بی بی فاطمه چهارلنگ کیانرثی و همچنین دایی‌های خود علیقلی خان سردار اسعد و خسروخان سردار ظفر زندگی کرد. دایی های او نیز هرکدام از فعالان مشروطه خواه به حساب می آمدند.

علی مردان خان در جوانی یکی از سواران بختیاری در قیام مشروطه به حساب می آمد. او در دومین سال سده 14 یعنی سال 1302 پس از اینکه طوایف چهارلنگ و هفت لنگ از یکدیگر جدا شدند در کنار برادر خود محمد علی خان به عنوان روسای این طایفه انتخاب شدند.

محمد علی خان بردار بزرگ علی مردان خان به همراه سایر خوانین هنگام مشروطیت و فتح تهران

علی مردان خان و ضدیت با استبداد رضاخانی

علی مردان خان به خاطر مخالفتش با رضا شاه هزینه ای به اندازه پایان زندگی اش داد. شاید شوریدن بر رضا شاه و دولتش بود که در سال های استبدادی باعث شد مردم ایل بختیار نسبت به علی مردان خان احساس غیرت بیشتری پیدا کنند.

مبارزه علیه استبداد رضاخان در کنار بهره مندی از احساسات دینی ویژگی بارزی بود که در علی مردان خان دیده می شد. علی مردان خان یکی از تاثیرگذارترین خان های ایل بختیار بود به صورتی که خدابخش قربان‌پور دشتکی درباره او گفته است: مشروطه‌خواهی، مبارزات جنگ جهانی اول و به‌خصوص حرکتی که در رابطه با رضاشاه پهلوی در سال 1308 توسط بختیاری‌ها صورت گرفت به رهبری علیمردان‌خان بود؛ دارای اهمیت بسیاری در طول تاریخ است.

این تاریخ شناس همچنین اظهار کرده است: متأسفانه تا به امروز کار علمی و پژوهشی خاصی در رابطه با حرکت علی مردان‌ خان بختیاری در سال 1308 صورت نگرفته و امیدواریم که پژوهشگران و تاریخ‌نویسان بتوانند زوایای این حرکت را نشان دهند.

ظلم ستیزی ویژگی همه مردم ایل بختیاری است. طبیعی است که علی مردان خان هم به عنوان یکی از موثرترین روسای ایل بختیاری از این ویژگی مثتثنی نبوده است. همواره از عشایر و ایل بختیاری به عنوان یکی از گروه های مبارز در طول تاریخ پر فراز و نشیب ایران یاد می شود. به اعتقاد بسیاری رضا شاه پس از قدرت گرفتن  فروپاشی و نابودی عشایر را یکی از کارویژه های خود قرار داده بود. این در شرایطی بود که ایلات با علما و روحانیون ارتباط نسبتا نزدیکی داشتند و از سوی دیگر بسیاری از بیگانگان از ایلات می ترسیدند.

بهار سال 1308 نارضایتی ها نسبت به رضا شاه اوج گرفت همین امر باعث شد تا علی مردان خان با دیگر مردان ایلش به مشورت بنشیند. خروجی این مشورت این بود که مردان ایلیاتی همدل و همصدا با هم علیه استبداد رضاشاهی با یکدیگر هم قسم شوند. علی مردان خان با قشونی که از ایل بختیار جمع کرده بود به هر جا که می رفت با استقبال قابل توجه مردم رو به رو بود.

علی مردان خان پس از پیروزی هایی که کسب کرد دست آخر گرفتار و به تهران منتقل شد.  با این حال دولت رضا شاه به خاطر مصلحتش و ترس از بالا گرفتن نارضایتی ها سرداران این قیام را آزاد کرد اما علی مردان خان اگر چه آزاد شد اما در تهران زیر نظر گرفته شد.

مدتی بعد و در سال 1312 حکوت رضا شاه شرایط را برای سرکوب مساعد دید. برای همین در تاریخ 12 آذر 1312 علی مردان خان باز هم  به همراه جمعی دیگر از بختیاری‌ها که تعداد آن‌ها بیش از چهل نفر ذکر شده بازداشت شد.

علی مردان خان در تهران ابتدا مورد بازجویی های سنگینی قرار گرفت و سپس به زندان قصر منتقل شد. اتهامات وارده به علی مردان خان تلاش برای نابودی رژیم پهلوی و قیام مسلّحانه بود. تااینکه سرانجام علی مردان خان که برای آخرین بار، در تاریخ 12 آذر 1312 و برای چندمین بار، (جمعاً بیش از چهار سال زندان بود.) به زندان افتاده بود به اتّفاق تعدادی دیگر از خوانین، در روز 17 آذر 1313 تیر باران شدند.

علی مردان خان از نگاه دیگران

سید جعفر پیشه وری به نقل از یکی از زندانیان که از نزدیک شاهد اعدام علی مردان خان بوده گفته است: در آخرین لحظاتی که می خواستند علی مردان خان را به چوبه دار ببندند کلاه پهلوی خود را به نشان نفرت از رژیم پهلوی مچاله کرد و دور انداخت و صدای رسایش که می گفت زنده باد ایران و آزادی با صفیر چند گلوله خاموش شد و لحظاتی بعد جسد بی جان مردی که دلی چون شیر و عزمی پولادین داشت و در میدان های جنگ هیچ رزمنده ای پشت او را ندیده بود به پای چوبه دار بر زمین در غلطید.

خاطره رشادت‌های  علی مردان خان پس از مرگش در اشعار و ترانه های محلی بختیاری‌ها همچنان نام خود را حفظ کرده و هنوز هم در زبان عامه جاری است.

شعر زیر یکی از اشعاری است که به عنوان مرثیه بختیاری به یاد علی مردان سروده شده است:

تفنگ علیمردون هم باز صدا کرد سرهنگ کُله پوستی هنگ بِلا کرد

تفنگ علیمردون هم باز قُرمنید سرهنگ کله پوستی چادر رُمنید

بی عروس کل ایزنه کل بساکی سَنگران خین گِرِد تا کفت خاکی

بی عروس تو کل بزن کل بساکی تفنگچی زِ مَمصالح سُوار ز راکی

شُمشیر علیمردون طلای بی غَش به زمین بِرچ ایزنه به آسمون تَش

نظامی کله پوستی لنگا مَلاری نی تری جنگ بُکُنی وا بختیاری

طیاره بال بال کنه سر کوه وِردُون اسم شانه کور کنه شیر علی مردون

طیاره بال بال کنه سر کوه فردون شُمشیرم به گِـل زنم سی کل ایرون

دودر گل سی کشتنم پلان بریدن گویلم ز داغ مو کمر بریدن

بالونا بالا هوا بالا تنیده ددویل محمد علی پلا بریده

کُجه تیپ کُجه سپاه کُجه فراشُم ره بدین دام و ددوم بیان سر لاشم

اخبار مرتبط

icon news

مردم هنوز دنبال عدالت‌خانه می‌گردند

پس از گذشت بیش از یک قرن از امضای فرمان مشروطه هرچند مجلس از نظر شکلی محیا شده، اما خ...

دیدگاه خود را بنویسید

icon news