18 دی 1397
10:00
در گفت‌وگو با سعید مدنی مطرح شد

اعتراضات دی ماه؛ تداوم یا توقف بحران؟

سعید مدنی می‌گوید  رفتار جامعه بر خلاف سیاست های رسمی است. انبار‌سازی مواد مصرفی در خانه‌ها یا موج مراجعه برای تبدیل نقدینگی و پس انداز محدود به ارز و ده‌ها رفتار دیگر نمودهای این ناهمسویی عمومی با سیاست‌ها و توصیه‌های حکومت مرکزی است.

به گزارش سلام نو، در آستانه سالگرد اعتراضات دی ماه، سعید مدنی، جامعه شناس و پژوهشگر در گفت‌وگویی بحران های جامعه ایران را مختصرا بررسی کرده است. در ادامه نکات مهمی از این گفت و گو آمده است:

آیا اعتراضات دی ماه را هم‌چون دوره‌ی کوتاهی که روزی شروع و چند هفته بعد هم خاتمه یافت باید مورد نظر قرار داد یا بر عکس آن اعتراضات جمعی را باید به‌عنوان بخشی از یک فرایند سیاسی–اجتماعی مورد نظر قرار داد که پیش از دی ماه جریان داشته و پس از دی ماه تا امروز هم تداوم دارد. بنده از منظر دوم اعتراضات دی ماه را تحلیل می‌کنم و برای توضیح این فرایند هم از عنوان «توالی بحران‌ها» استفاده می‌کنم.

بحران‌های جامعه‌ی ایران را به اعتباری می‌توان به پنج دسته بحرانِ نفوذ، هویت، مشروعیت ، مشارکت و توزیع تقسیم کرد. در واقع در میدان‌های منازعه در جامعه‌ی ایران، پنج حوزه تشکیل شده که فصل مشترک آن‌ها پیوند با تصمیمات حکومتی دارد. بحران نفوذ به میزان کنترل موثر حکومت مرکزی مرتبط است. ناتوانی در کنترل موثر را هم در درون ساختار کنونی می‌توان یافت و هم در مناطق مختلف کشور و تا حدی بسته به فاصله‌ی جغرافیایی، فرهنگی و دینی، قومیتی و توسعه یافتگی از مرکز. بحران مشارکت با عدم تمایل افراد برای همکاری با حکومت در فرایند امور جامعه است. نرخ مشارکت در انتخابات تنها یک وجه بحران مشارکت است که البته در تهران به حدود سی درصد رسیده است و هشدار آمیز می‌باشد.

رفتار جامعه بر خلاف سیاست های رسمی است. انبار‌سازی مواد مصرفی در خانه‌ها یا موج مراجعه برای تبدیل نقدینگی و پس انداز محدود به ارز و ده‌ها رفتار دیگر نمودهای این ناهمسویی عمومی با سیاست‌ها و توصیه‌های حکومت مرکزی است. بحران مشروعیت را می‌توان بر اساس میزان «حقانیتی» که مردم برای تصمیمات حکومت قایل هستند ارزیابی کرد.

بحران هویت عبارت است از حاصل شکاف بین ارزش‌ها ، نگرش‌ها و رفتار افراد با آن‌چه مورد نظر حکومت است. ما سال‌ها است وارد توالی‌ای از بحران‌ها شده‌ایم که در یکی از پنج حوزه‌ی بحران نمود پیدا می‌کند. اعتراضات دی ماه بیشتر در حوزه‌های بحران نفوذ، هویت، مشروعیت و توزیع بود، اما اعتراضات کارگری، از جمله کارگران هفت تپه، اعتراضات سپرده‌گزاران، اعتراضات آب و ده‌ها اعتراض دیگر نیز در چند سال اخیر با وجود کنترل شدید حکومت رخ داده‌اند که همگی با نخ تسبیحی به هم متصل می‌شوند و ما را در برابر پدیده‌ی «توالی بحران» قرار می‌دهند.

بحران توزیع با ناکامی حکومت در توزیع منصفانه‌ی قدرت، منابع، فرصت‌ها و امکانات مرتبط است. بحران توزیع زمانی پدید می‌آید که مردم روش توزیع منابع را ناعادلانه بدانند. در نظرسنجی سال ۱۳۹۴ حدود ۶۳/۴ درصد مردم موفقیت نظام را در کاهش مشکل تبعیض و نابرابری کم و خیلی کم دانسته‌اند و تنها ۱۰/۲ درصد نظام را در این زمینه موفق دانسته‌اند.

در تمامی این موارد با موقعیت‌هایی سروکار داریم که الگوهای نهادی زیربنایی نظام سیاسی را مورد چالش قرار می‌دهند. به نظر بنده این الگو تا اطلاع ثانوی در حوزه‌های مختلف تداوم خواهد داشت./ ایران فردا

دیدگاه خود را بنویسید